
اين روزها مصادف است با سالگرد ربوده شده امام موسي صدر كه به راستي يكي از تأسفبارترين رويدادهاي تاريخ تشيع و به ويژه جريان نوگراي اين مذهب بود. اين شخصيت به رغم تأثير شگرفي كه در سده اخير داشته است چنانكه بايد و شايد براي نسل امروز شناخته شده نيست. امام موسي صدر از آن شخصيتهايي است كه سيره عمليشان درسآموزتر از ميراث تئوريك و فكريشان است. كمتر مصلح و متفكري را ميتوان در تاريخ نام برد كه اين چنين شخصيت چند وجهي و ذو ابعادي داشته باشد. تبحر شگفتانگيز در علوم حوزوي، ورود به دانشگاه و تسلط بر علوم جديد، منتسب بودن به خانوادهاي مشهور و ريشهدار، آزادفكري و شجاعت در طرح فتاوا و نظريات جديد فقهي، تسلط به زبانهاي خارجي، شناخت كافي از دردها و معضلات روز، كفايت و توان مثال زدني در مديريت و هدايت تودهها، اعتقاد به فعاليت تشكيلاتي و نظاممند، تساهل و تسامح در رفتار با تيپهاي گوناگون مردم، خوشخلقي و تواضع، اعتقاد راسخ به آزادي و كرامت انساني و ... ويژگيهايي است كه همه در اين شخصيت جمع شده و از او چنان كاريزمايي ساخته بود كه حتي مسيحيان نيز مسحور شخصيت او بودند و مي گفتند: « كأنه سيدنا مسيح؛ گويا كه او مولاي ما مسيح است ».
برخي از نظريات و رويكردهايي كه امام موسي در حدود 40 سال پيش مطرح كرده است، از آراي كنوني روشنفكران ديني است. از جمله اين نظر ايشان كه زمان و مكان در اجتهاد، دو عنصر اساسي و رهگشا است و مجتهد پيش و بيش از آنكه در پي اين باشد كه پيامبر و ائمه در زمان خود چه گفته و چه كردهاند، بايد به دنبال پاسخ به اين سؤال باشد كه اگر آن بزرگان امروز بودند چه ميكردند.
در سيره عملي امام نيز مواردي مشاهده ميشود كه نيروهاي سياسي و به ويژه اصلاحطلبان، امروز بدان رسيدهاند در حالي كه او در دهه سي و پس از ورودش به لبنان به كار بسته است. امام موسي هنگامي كه وارد لبنان شد، پيش از آنكه شعارهاي سياسي و مدرن سر دهد، بهبود رفاه و وضعيت معيشتي و رشد آگاهي و دانش شيعيان جنوب لبنان را سرلوحه برنامههاي خود قرار داد و قبل از آنكه دست به تأسيس حزب سياسي بزند دهها نهاد مدني و اجتماعي و خيريه پايه گذاري كرد كه پسران و دختران تربيت شده در اين نهادها بعدها به كادرهاي مؤثر و كليدي جنبش امل تبديل شدند. اگر امروز ما پس از شكستهاي پي در پي، در پي راهي براي ترجمه دموكراسي به آب و نان و تفهيم ارتباط اين دو به مردم هستيم، امام موسي از همان آغاز، جامعه شيعي لبنان را چنان رهبري كرد كه يك دهه بعد، همه به اين نتيجه رسيده بودند كه بدون حضور در عرصه سياسي لبنان و مشاركت در ساختار قدرت اين كشور، نمي توانند رفاه و توسعه متناسب با شأن خود را به دست آورند.
به راستي كه ما به شخصيتهايي چون امام موسي صدر سخت محتاجيم و حتي اگر امروز پس از سي سال از ناپديد شدن او به انديشه و سيره او سر بزنيم درسهاي آموختني فراواني ميتوانيم از او بياموزيم. از همين رو است كه شهيد مطهري درباره او گفته است: « آقاي صدر 50 سال جلوتر از زمانش بود ».